Boris uit Nederland werd vriend van Rumana op Facebook, en schreef haar een brief ter kennismaking. Rumana schreef terug, en zo ontstond deze briefwisseling. Lees met ze mee!

Hallo Rumana!

Ik weet echt niet wat ik moet zeggen. Ik heb je vriendschapsverzoek op Facebook geaccepteerd, en probeer hierop geen vrienden te hebben die ik niet spreek. Bovendien wil ik graag meer te weten komen over mensen in het buitenland. Maar met jou vrienden worden voelt een beetje gek. Alsof plaats en tijd door elkaar heen lopen. Laat me het uitleggen.

Spijkerbroeken en jurken en dergelijke zijn dingen . Ze zijn levensloze stukjes kleding, en horen geen voorgeschiedenis te hebben voordat ik ze aantrek. En er horen geen mensen achter schuil te gaan, die met die voorgeschiedenis te maken hebben. En ik hoor deze mensen al helemaal niet te kennen, aangezien ze anoniem horen te blijven, veilig opgeborgen aan de andere kant van de wereld. Daarom voelt het zo onwerkelijk om jou te ‘ontmoeten’ op Facebook, via de Schone Kleren Campagne (SKC). Het voelt alsof er plotseling een muur is weggehaald en ik een glimp kan opvangen van een andere wereld.

Natuurlijk is dit precies wat de SKC doet: zij maakt ons ervan bewust dat er mensen zijn zoals jij, Rumana, die maken wat ik draag. Zucht. En dan komt het schuldgevoel. Omdat de SKC ons niet alleen bewust maakt van jullie bestaan, maar ook van het feit dat ik jou niet genoeg betaal. Het was fijn om je niet te kennen. Maar nu is het ook fijn om je wel te kennen.

Dit is dus een rare gewaarwording. Ik ben nieuwsgierig naar jouw leven, en naar wat je ervan verwacht en eruit hoopt te halen. Zoals andere Facebook-vriendschappen zal ook deze misschien grillig en vluchtig zijn, maar ik moet zeggen dat ik vooralsnog erg geboeid ben. En wat betreft het schuldgevoel: misschien praten we daar later nog over.

Vriendelijke groeten!
Boris

Beste Boris,

Bedankt voor je brief. Ik voel me er echt door aangemoedigd mijn verhaal te vertellen. Ik weet niet wat ik moet zeggen. Het voelt als een droom om jou als vriend te hebben.

Wij maken kleren. Jij draagt ze, en mensen die onze jurken kopen denken er nooit over na wie wij zijn. Ik ben je dankbaar dat mijn verhaal jouw ogen heeft geopend.

De modewereld negeert ons. Er kleeft bloed aan jurken. Wij maken jurken. We kunnen het ons niet veroorloven een jurkje voor onze kinderen te kopen.

Het zijn dromen die me op de been houden. Dromen zijn de enige drijvende krachten in ons leven. Ik vind het fascinerend dat jij bent gaan nadenken over wat je draagt. Ik kan geen Engels (de brief van Boris was in het Engels, red.). Iemand heeft het woord “surreal” voor me vertaald naar mijn taal, het Bangla, en nu weet ik dat het “weird”, gek betekent.

Ja, het is raar, onwerkelijk. Misschien koop jij een spijkerbroek die duurder is, betaal je er meer voor. Maar de bedrijven betalen ons niet genoeg.

Als je ons steunt, of op zijn minst aan ons denkt, zal de situatie veranderen.

Beste groeten,
Rumana

Rumana,

Bedankt voor je blog-posts tot nu toe. Ik waardeer wat je doet – je bent erg moedig om op deze manier anderen over je werk te vertellen – en ik waardeerhet werk van de Schone Kleren Campagne. Je zet me aan het denken over wat ik draag, en dat is goed.

Een deel van mij vindt dat ik me niet om jou druk zou hoeven maken. Jouw leven is jouw leven, het is klote dat je dit moet doen om rond te komen maar ik heb ook dingen in mijn leven waar ik niet blij mee ben. Ben ik verantwoordelijk voor jouw leven?

De drang om leuke kleren goedkoop te kopen is sterk. Ik ben misschien relatief rijk, maar wanneer ik kleren koop wil ik het beste ding voor het minste geld. Punt. Wat de gevolgen hiervan zijn voor mensen zoals jij is, helaas misschien, niet het eerste waar ik aan denk. Ik denk wel… dat jouw posts hier de laatste tijd verandering in brengen. Kleren zijn in Nederland toch al relatief duur, dus waarom niet een beetje meer betalen…

Ik weet dat arbeiders in Nederland vroeger ook slecht behandeld werden. Na een tijdje werden de mensen hier boos, en weigerden ze onder zulke omstandigheden te werken. Is het voor jou mogelijk om boos te worden? Daar heb ik over na zitten denken. Kun jij “nee” zeggen? Waarschijnlijk niet, niet in je eentje. Je zet verdomme al een hoop op het spel door met de Schone Kleren Campagne over je werk te praten. Je baan, je toekomst, de toekomst van je dochter. Je bent erg moedig!

En wat als jullie je samen hard zouden maken? Al die vrouwen samen? Het gebeurt soms, toch? Maar ik heb ook Naomi Klein gelezen. Globalisering. De oude textielbedrijven in Nederland waren lokale ondernemingen in een lokale economie – die kónden niet vertrekken. Tegenwoordig kunnen kledingmerken gaan waar ze willen – overal ter wereld. Als fabrieken in Bangladesh moeilijk doen, dan gaan ze gewoon ergens anders heen.

Tenzij ze iets merken van mensen zoals ik.
Dus de keten die met jou begint eindigt met mij. Zou ik me druk moeten maken over jouw geluk? Waarom?

Waarom niet? Ik ben dichter, en muzikant. Ik hou ervan dingen te maken voor mensen. Ik word blij als mensen het leuk vinden wat ik maak. Iets te kopen en te weten dat wat ik koop onder fatsoenlijke arbeidsomstandigheden is gemaakt, zou mij ook blij kunnen maken… misschien. Ik doe het zelden, maar ik kan het proberen.

Ik ga het proberen.
Veel respect, Rumana!